Przywrócić pamięć… – uroczyste upamiętnienie nauczycieli pomordowanych podczas II wojny światowej
9 grudnia 2025 roku przed Publiczną Szkołą Podstawową nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej w Białobrzegach odbyło się wyjątkowe wydarzenie, którego celem było przywrócenie pamięci o nauczycielach z terenu dawnego powiatu białobrzeskiego, zamordowanych w czasie II wojny światowej. Uroczystość zgromadziła przedstawicieli władz, mieszkańców i społeczność szkolną, a jej centralnym punktem było odsłonięcie tablicy poświęconej pedagogom, którzy oddali życie w obozach koncentracyjnych.
Hołd dla nauczycieli – ofiar okupacji
Na tablicy umieszczono nazwiska dziewięciu pedagogów, którzy w okresie wojny aktywnie działali na rzecz lokalnych społeczności i ponieśli śmierć w niemieckich obozach zagłady. Wśród upamiętnionych znajdują się m.in. kierownicy szkół z Siekluk, Wierzchowin, Ksawerowa, Kostrzynia, Stawiszyna i Witaszyna, a także nauczyciele pracujący w Białobrzegach, Promnie, Stromcu i Bukównie. Każdy z nich zapisał swoją historię oddaniem dla edukacji i lokalnej społeczności.
Uroczyste odsłonięcie tablicy
Symbolicznego odsłonięcia tablicy dokonali: dyrektor szkoły Jolanta Plesiewicz, burmistrz Adam Bolek oraz członkowie rodzin pomordowanych nauczycieli — Sławomir Zwierzchowski i Marian Bednarek. Ich obecność nadała wydarzeniu szczególnie osobisty wymiar.
Następnie Stanisław Fonfara, inicjator pierwszych działań na rzecz upamiętnienia nauczycieli już w latach 80., wraz z Bożeną Nowakowską zapalili znicz, oddając w ten sposób hołd bohaterom, których życie zostało brutalnie przerwane.
Wspólna pamięć wielu pokoleń
W uroczystości uczestniczyły liczne delegacje: przedstawiciele samorządu, poczty sztandarowe szkół, wójtowie, sołtysi oraz mieszkańcy miejsc, z których pochodziły ofiary. Obecność tylu osób pokazuje, jak silnie w regionie zakorzeniona jest potrzeba pielęgnowania pamięci o lokalnych bohaterach.
Jednym z najbardziej poruszających momentów wydarzenia był Apel Poległych, odczytany przy dźwiękach werbli. Ten akt pamięci i refleksji wywarł ogromne wrażenie na zgromadzonych.
Realizacja projektu
Projekt powstał dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
* Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego - w ramach PROGRAMU RZĄDOWEGO „Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju”, zadanie „Przywrócić pamięć”.
Za przygotowanie i przeprowadzenie projektu odpowiadał zespół nauczycieli i pracowników szkoły: Bożena Nowakowska, Marlena Kiech, Katarzyna Piechota, Agata Kowalczyk, Aneta Łagoda oraz Monika Rąbkowska.
To ważny akt lokalnej pamięci historycznej, przypominając, że nauczyciele byli nie tylko wychowawcami młodzieży, lecz także strażnikami polskości, za co wielu z nich zapłaciło najwyższą cenę. Dzięki takim inicjatywom ich imiona — i wartości, którym hołdowali — pozostaną żywe w kolejnych pokoleniach.
Nauczyciele z terenu byłego powiatu białobrzeskiego ofiary ii wojny światowej:
- WŁADYSŁAW MASŁOWSKI- KIEROWNIK SZKOŁY POWSZECHNEJ W SIEKLUKACH, ZAMORDOWANY 11.03 1945 R. W KL GROSS- ROSEN
- KAJETAN STEFAN PTASIŃSKI- KIEROWNIK SZKOŁY POWSZECHNEJ W WIERZCHOWINACH I KSAWEROWIE STARYM, ZAMORDOWANY 08.09. 1942 R. W KL AUSCHWITZ
- EDWARD SASIN-KIEROWNIK SZKOŁY POWSZECHNEJ W KSAWEROWIE NOWYM, ZAMORDOWANY 1945 R. W KL NEUENGAMME
- PAWEŁ STAJNIAK- NAUCZYCIEL SZKOŁY NAUCZYCIELE Z TERENU BYŁEGO POWIATU BIAŁOBRZESKIEGO OFIARY II WOJNY ŚWIATOWEJ
- TEODOR WRÓBLEWSKI- „GRAB” NAUCZYCIEL SZKOŁY POWSZECHNEJ W STROMCU I BUKÓWNIE, ZAMORDOWANY 26.07.1944 R. W KL GROSS-ROSEN
- IGNACY WYDRA „GRYF”– NAUCZYCIEL SZKOŁY POWSZECHNEJ W PROMNIE ZAMORDOWANY W 1943 R. W NEUENGAMME
- HENRYK ZWIERZCHOWSKI- KIEROWNIK SZKOŁY POWSZECHNEJ W KOSTRZYNIE, ZAMORDOWANY 11.07.1942 R. W KL AUSCHWITZ
- JÓZEF LIPIEŃ- KIEROWNIK SZKOŁY POWSZECHNEJ W STAWISZYNIE, ZAMORDOWANY 04.06.1942 R.
- PAWEŁ BEDNAREK „OZYRYS”, „MACZUGA” KIEROWNIK SZKOŁY POWSZECHNEJ W WITASZYNIE, ZAMORDOWANY 07.11.1944 R.
CZEŚĆ ICH PAMIĘCI
